ธุรกิจโรงแรมและรีสอร์ทเป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมหลักของประเทศไทย เนื่องจากประเทศเป็นจุดหมายปลายทางด้านการท่องเที่ยวระดับโลก ทำให้มีผู้สนใจลงทุนในธุรกิจนี้อย่างต่อเนื่อง อย่างไรก็ตาม การเปิดโรงแรมหรือรีสอร์ทไม่สามารถดำเนินการได้ทันที เนื่องจากเป็นกิจการที่อยู่ภายใต้กฎหมายเฉพาะ และต้องผ่านขั้นตอนการขออนุญาตหลายส่วน หากดำเนินการไม่ถูกต้อง อาจมีโทษทั้งปรับ จำคุก หรือถูกสั่งปิดกิจการ

บทความนี้สรุปขั้นตอนการเปิดโรงแรมและรีสอร์ท แบบถูกกฎหมายและใช้งานได้จริง ตั้งแต่เริ่มต้นจนสามารถเปิดให้บริการได้

โรงแรมตามกฎหมายไทย

ตาม พระราชบัญญัติโรงแรม พ.ศ. 2547 โรงแรมหมายถึง สถานที่พักที่จัดตั้งขึ้นเพื่อการค้า ให้บริการที่พักแก่บุคคลทั่วไปในลักษณะ การพักชั่วคราว โดยเรียกเก็บค่าตอบแทน หัวใจสำคัญของนิยามตามกฎหมายคือ การให้บริการที่พักเพื่อการค้า ไม่ใช่การเช่าระยะยาวในลักษณะอพาร์ตเมนต์หรือที่อยู่อาศัยถาวร

หลักเกณฑ์การพิจารณาประเภทโรงแรม

กฎหมายไทยไม่ได้แบ่งประเภทโรงแรมตามจำนวนห้องเป็นลำดับตายตัว แต่พิจารณาจากปัจจัยสำคัญ ได้แก่

• ลักษณะอาคาร

• จำนวนห้องพัก

• ความสูงของอาคาร

• มาตรการด้านความปลอดภัย

• ที่ตั้งและสภาพพื้นที่
   

ตัวอย่างลักษณะโรงแรมที่พบได้ในทางปฏิบัติ เช่น

• โรงแรมขนาดเล็ก (ไม่เกิน 4 ห้อง) ซึ่งในบางกรณีอาจได้รับการยกเว้นการขอใบอนุญาต

• โรงแรมทั่วไป

• โรงแรมอาคารสูง

• โรงแรมในพื้นที่อนุรักษ์หรือพื้นที่ควบคุมพิเศษ
   

แม้จำนวนห้องจะไม่ใช่เกณฑ์การแบ่งประเภทโดยตรง แต่มีผลต่อมาตรฐานความปลอดภัย การจัดทำรายงานด้านสิ่งแวดล้อม และค่าธรรมเนียมที่เกี่ยวข้อง

เปิดโรงแรมโดยไม่ขออนุญาต ผิดกฎหมายหรือไม่

การประกอบธุรกิจโรงแรมโดยไม่ได้รับอนุญาตถือเป็นความผิดตามกฎหมาย มีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และอาจถูกปรับรายวันจนกว่าจะเลิกกิจการ รวมถึงมีอำนาจสั่งปิดสถานประกอบการได้ทันที

ขั้นตอนที่ 1 : เตรียมเอกสารพื้นฐาน

เอกสารเกี่ยวกับที่ดิน

• โฉนดที่ดินหรือหนังสือแสดงสิทธิในที่ดิน

• กรณีเช่าที่ดิน สัญญาเช่าต้องมีอายุคงเหลือไม่น้อยกว่า 3 ปี นับจากวันยื่นคำขอ

เอกสารผู้ขออนุญาต

• บุคคลธรรมดา: บัตรประชาชนและทะเบียนบ้าน

• นิติบุคคล: หนังสือรับรองบริษัท (ออกไม่เกิน 3 เดือน)

เอกสารอื่น ๆ

• หนังสือมอบอำนาจ (กรณีมอบหมายให้ผู้อื่นดำเนินการ) พร้อมติดอากรแสตมป์

• การตรวจสอบประวัติอาชญากรรม โดยผู้ขอใบอนุญาตต้องพิมพ์ลายนิ้วมือ

ขั้นตอนที่ 2 : ออกแบบอาคารและจัดทำแบบแปลน

แบบแปลนอาคารต้องจัดทำโดยสถาปนิกและวิศวกรที่มีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพอย่างถูกต้อง และต้องแสดงรายละเอียดครบถ้วน เช่น

• ผังบริเวณโครงการ

• แปลนอาคารทุกชั้น

• ระบบไฟฟ้าและประปา

• ทางหนีไฟ

• ระบบป้องกันและระงับอัคคีภัย

การออกแบบต้องสอดคล้องกับกฎหมายควบคุมอาคาร ผังเมือง และมาตรฐานความปลอดภัย

ขั้นตอนที่ 3 : ขออนุญาตก่อสร้างอาคาร

ยื่นคำขออนุญาตก่อสร้างต่อหน่วยงานท้องถิ่นในพื้นที่ที่โครงการตั้งอยู่

• เทศบาล หรือองค์การบริหารส่วนตำบล

• กรุงเทพมหานคร ยื่นที่สำนักงานเขต

เอกสารประกอบคำขอ ได้แก่

• แบบแปลนที่ผ่านการรับรอง

• เอกสารสิทธิในที่ดิน

• รายงานการตรวจสอบดิน (กรณีอาคารสูง)

ระยะเวลาพิจารณาโดยเฉลี่ยประมาณ 30–45 วัน ขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของโครงการ

ขั้นตอนที่ 4 : ขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจโรงแรม

เมื่อก่อสร้างแล้วเสร็จ ต้องยื่นคำขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจโรงแรม

• กรุงเทพมหานคร: ยื่นต่อกรมการปกครอง

• ต่างจังหวัด: ยื่นต่อที่ว่าการอำเภอ

เอกสารสำคัญ ได้แก่

• คำขอรับใบอนุญาตโรงแรม

• ใบอนุญาตใช้อาคาร (แบบ อ.6)

• แบบอาคารที่ก่อสร้างจริง

• แผนที่ตั้งสถานประกอบการ

• หลักฐานการติดตั้งระบบความปลอดภัยครบถ้วน
   

เจ้าหน้าที่จะเข้าตรวจสถานที่จริงก่อนพิจารณาออกใบอนุญาต

ค่าธรรมเนียมและค่าใช้จ่ายที่ควรรู้

• ค่าธรรมเนียมใบอนุญาตประกอบธุรกิจโรงแรม: ไม่เกิน 40,000 บาท

• ค่าธรรมเนียมรายปี: 40 บาทต่อห้องพักต่อปี

ค่าใช้จ่ายอื่นที่ควรเตรียม ได้แก่

• ค่าสถาปนิกและวิศวกร

• ค่าใช้จ่ายในการจัดทำรายงาน EIA (กรณีที่ต้องทำ)

• ค่าติดตั้งระบบความปลอดภัย

• ค่าใช้จ่ายด้านกฎหมายและการดำเนินการเอกสาร

• ค่าใช้จ่ายก่อนเปิดให้บริการ เช่น การทดลองเปิด (Soft Opening)

บทสรุป

การเปิดโรงแรมหรือรีสอร์ทไม่ใช่เพียงการมีที่ดินและก่อสร้างอาคารเท่านั้น แต่ต้องดำเนินการให้ถูกต้องตาม พระราชบัญญัติโรงแรม กฎหมายควบคุมอาคาร และกฎหมายผังเมือง ตั้งแต่เริ่มต้น หากละเลยขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่ง อาจทำให้โครงการล่าช้า เสียค่าใช้จ่ายซ้ำ หรือเสี่ยงต่อการถูกสั่งปิดกิจการ

การวางแผนล่วงหน้า ตรวจสอบกฎหมายอย่างรอบคอบ ออกแบบให้ถูกต้อง และดำเนินการขออนุญาตอย่างเป็นระบบ คือหัวใจสำคัญของการลงทุนธุรกิจโรงแรมและรีสอร์ทอย่างยั่งยืน